دموکراسی سیاسی در قرون جدید عمدتا در جهت حق انتخاب کردن و انتخاب شدن گسترش یافته است، ولی دموکراسی با بروز جنبش های جدید در راستای موضوعات مختلف نیز توسعه می یابد. با این وجود به نظر می رسد بسط دموکراسی به گونه ای است که با معادلات سیاسی موجود در جوامع پیشرفته صنعتی در تعارض نیست و مدل اجتماعی - اقتصادی موجود را نفی نمی کند. از این رو در مقاله حاضر، استدلال می شود که جنبش های جدید، جریانی محافظه کارند؛ چرا که فاقد مدل اجتماعی - اقتصادی بدیل هستند و از لحاظ عملکرد نیز دموکراسی سیاسی را تقویت می کنند و به آن تداوم می بخشند. لذا در تحلیل نهایی، جنبش های جدید اجتماعی از نظر ماهیت اجتماعی به نیروهای محافظه کار منسوب هستند.

در این پژوهش با اشاره آماری به گسترش پدیده تروریسم در جهان، به تحلیل پدیده تروریسم بر پایه جنبش های سیاسی- اجتماعی می پردازیم و بحث را با بررسی و تبیین مکانیسم عملکرد گروهی تروریسم از طریق امکانات تبیینی نظریه عمل جمعی (بر محور عقلانی و انتخابی بودن استراتژیک کنش و عمل آدمی) به پایان می بریم.

در دهه ­­ ­­های اخیر شاهد ظهور جنبش ­های اجتماعی مختلف در لیبرال دموکراسی­های غربی بوده­ایم. این جنبش­ها ریشه در بحران نمایندگی دارند؛ بحرانی که به شکاف میان خواسته­های شهروندان و نهادهای تصمیم­گیری در دموکراسی­های نمایندگی اشاره دارد. هدف پژوهش حاضر، بررسی این بحران و تحلیل مقایسه­ای مشخصه­­های دو نوع جنبشِ غالب است که در واکنش به بحران یادشده ظاهر شدند. پرسش اصلی مقاله این است که جنبش­های اجتماعی متأخر در لیبرال دموکراسی­های غربی، چه شباهت­ها و تفاوت­­هایی با هم دارند. در پاسخ، فرضیه مقاله این است که در شرایطی که نقطه اشتراک جنبش­های اجتماعی جدید و پوپولیستی در غرب را می­توان در واکنش آنها به بحران نمایندگی در نظام نهادیِ دموکراسی­­های لیبرال غربی دید، این دو نوع جنبش از منظر ایدئولوژی، سازمان، رهبری و نوع تلقی از جامعه سیاسیِ ایده­آل با هم تفاوت می یابند. برای توجیه این فرضیه، یک چارچوب مفهومی ترکیبی­ به کار گرفته می­شود که ارکان آن عبارتند از: «سیاست هویت» و «دوگانۀ کثرت گرایی و وحدت­گرایی». طبق این چارچوب، رکن مشترک جنبش­های اجتماعی متأخر را می­توان «دغدغه­ هویتیِ» شناسایی از سوی ساختار نخبه گرایانه لیبرال دموکراسی دانست. در عین حال چون برداشت این جنبش­­ها از «جامعه ایده­آل» با هم تفاوت دارد، به لحاظ مشخصه ­­های جنبشی و نتایجشان برای نظام دموکراتیک با هم تفاوت می­یابند. روش تحقیق مقاله به صورت توصیفی-تحلیلی است و داده­ها بر اساس مطالعه منابع کتابخانه­ای و پایگاه های اینترنتی گردآوری می­شود

فناوری های نوین ارتباطی در دهه 1990، به افزایش قدرت جنبش های اجتماعی جدید، در شکل دهی و هدایت افکار عمومی جهانی، اعتراض ها و ایجاد چالش های جدی برای حکومت ها انجامیده اند. چنان که می توان گفت جنبش های اجتماعی جدید با بهره گیری از فناوری های جدید رسانه ای، نقش بسیار مهمی در تحولات جامعه مدنی جهانی ایفا می کنند.در این مقاله، نخست، به کارکردهای مهم اینترنت در جنبش های اجتماعی، از حیث نظری پرداخته می شود و سپس، به منظور تایید بحث های نظری، جنبش های اجتماعی زاپاتیستا، جنبش های اعتراضی علیه سازمان تجارت جهانی و گروه 8 و نیز جنبش های صلح طلبانه، به اجمال بررسی می شوند. نتایج این مطالعه نشان می دهد، از نیمه دوم دهه 1990 به بعد، اینترنت با قابلیت هایی همچون پست الکترونیک، وب سایت ها، اطلاع رسانی گسترده، شبکه سازی و هویت سازی، بر موفقیت این جنبش ها در تشویق و بسیج اعتراض ها در سطح جهانی، تاثیر قابل توجهی داشته است.

طرح مساله: هدف این مقاله ارزیابی تغییر چشم اندازهای رفاه اجتماعی با ظهور جنبش های اجتماعی جدید می باشد. سوال اصلی پژوهش این است که آیا پیدایش جنبش های جدید به معنای فراموشی مبارزه برای رفاه و سیاست اجتماعی می باشد؟روش: پژوهش حاضر برای ارزیابی رابطه جنبش های اجتماعی جدید و مقولات رفاه و سیاست اجتماعی، روش های مطالعه اسنادی و استدلال تحلیلی را به کار می برد. این مقاله با طرح دیدگاه های تبیینی در رابطه با ظهور جنبش های جدید و رابطه آن با زوال ساختاری دولت رفاه می کوشد با روش تحلیلی، انواع ارتباطات مفهومی و کنشی بین دو مقوله جنبش های جدید و سیاست های رفاه اجتماعی را طبقه بندی و ارایه کند.یافته ها و نتایج: این نوشتار بر اساس دستاوردهای مفهومی و تحلیلی خود امکان سازگاری، هم افزایی و تعامل بین دیدگاه های نظریه پردازان جنبش های اجتماعی جدید و پژوهشگران رفاه و سیاست اجتماعی را مطرح می کند: این جنبش ها با ایجاد سه دسته از چرخش های فرهنگی، سیاسی و مفهومی بر ابعاد مغفول رفاه بشری دست نهاده اند، روش های نوینی را برای تاثیرگذاری بر تدوین و اصلاح سیاست ها و برنامه های رفاهی پیش گرفته اند و بر درک مقولات رفاهی و گشودن چشم اندازهای تازه برای پژوهش های رفاه و سیاست اجتماعی موثر بوده اند.

نوشتار حاضر، به دنبال پاسخ به این پرسش است که چه رابطه و تاثیرگذاری میان جنبش های اجتماعی جدید، جهانی شدن و اینترنت وجود دارد؟ یافته های پژوهش نشان از این دارد که جنبش های اجتماعی جدید و جهانی شدن دارای تاثیرات متقابل بر روی یکدیگر می باشند، به طوری که بسیاری از جنبش ها در ارتباط با مشکلات جهانی بسیج می شوند و در مقابل امکان برقراری این مبادلات و آگاهی از مشکلات جهانی تا حد زیادی به وسیله دومین جنبه جهانی شدن، یعنی گسترش ارتباطات فراملی، افزایش یافته است. یکی از مهم ترین ابزار فناوری اطلاعاتی و ارتباطی، اینترنت است که به افزایش قدرت جنبش های اجتماعی جدید کمک کرده و جنبش تسخیر وال استریت یکی از آن ها است که بر اساس تغییرات ساختاری بر مبنای تحولات جوامع سرمایه داری صنعتی قابل تبیین است و از شاخص های آن، استفاده گسترده از فناوری اطلاعاتی و ارتباطی اینترنت و به خصوص شبکه های اجتماعی مجازی است که کمک شایانی در جهانی شدن این جنبش داشته است. برای انجام این تحقیق از روش توصیفی- تحلیلی و تبیینی بهره گرفته می شود.

با گسترش مشکلات اقتصادی و فشار سازمان های بین المللی، سادات و مبارک رو به سیاست های نئولیبرال اقتصادی آوردند. انجام این سیاست نیاز به گسترش متخصصانی داشت که دانشگاه آنها را پرورش می داد. با گسترش دانشگاه ها نیاز به گسترش ابزارهای نوین ارتباطی بیش از پیش احساس شد. سادات و مبارک، خواسته یا ناخواسته، طبقه متوسط جدیدی را گسترش دادند که روز به روز بر قدرت آنها افزوده می شد. نوشتار حاضر درصدد پاسخگویی به این سوال است که طبقه متوسط جدید چه نقشی در جنبش اجتماعی مصر ایفا کرد؟ فرضیه مقاله مطرح می سازد که مهمترین بازیگر در شکل گیری و تداوم جنبش اجتماعی مصر، طبقه متوسط رو به افول بود که در نتیجه سیاست های انفتاح رشد یافت. این سیاست ها به گسترش طبقه متوسط (در مفهوم غربی آن) ختم نشد بلکه به گسترش طبقه متوسط رو به افول ختم شد. این طبقه بر خلاف طبقه متوسط در جهان غرب که از شان و جایگاه فرهنگی، سیاسی و اقتصادی برخوردار است، تنها از شان فرهنگی برخوردار بود. در نتیجه، این جنبش اعتراضی در جهت بر طرف ساختن نیازهای اقتصادی و سیاسی طبقه متوسط رو به افول و رسیدن به آزادی و عدالت بود.

امروزه ارتباط بین فضای اینترنتی و محیط جامعه بر اعتراض های محلی و ملی تاثیرگذار بوده و به دگردیسی گسترده ای در فرهنگ های رسمی منجر شده است. در این معنا، شبکه های اجتماعی ابزاری برای جنبش های اجتماعی دانسته می شوند که معترضان هویت خود را در آن معنا کرده یا بروز می دهند. این جنبش ها در غیاب دستاوردهای سیاسی ملموس، به حوزه فرهنگ عمومی دسترسی مناسبی پیدا می کنند تا بتوانند از طریق جذب گسترده حامی در زمینه مسائل سیاسی تاثیرگذار باشند. آن ها از شبکه ها و فضای مجازی بهره می گیرند تا کنش های هویتی را در اجتماع شکل دهند. این پژوهش در صدد است تا با اتکای بر روش مقایسه ای، به پرسش از چگونگی ارتباط بین شبکه های مجازی و جنبش های اجتماعی جدید پاسخ دهد. مطالعه تحولات اجتماعی و سیاسی 2009 در ایران و 2012 در انگلستان، نشان می دهد جنبش های اجتماعی جدید با محوریت بخشیدن به کنش های هویتی، تلاش می کنند تا از شبکه های مجازی در راستای چیرگی بر کنترل اجتماعی الگوی فرهنگی، سازمان یابی جنبش های اجتماعی و گسترش اعتراض های مدنی بهره ببرند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

آلن تورن (1925- 2023م)، یکی از جامعه شناسان بزرگ فرانسه، را می توان جامعه شناس فردا نامید. او در آثار گوناگونش پایان دورانی از زندگی بشر و آغاز دوران جدیدی را ترسیم کرده است. پایان جامعة پساصنعتی و آغاز جامعة فرامدرن فرضیة اصلی تورن است. جامعة فرامدرن بر پایة ارتباطات و بر محور کنشگر تازه ای به نام کنشگر فاعل (سوژه) استوار است. تورن می کوشد ویژگی های این جامعة جدید و تفاوت کنشگر فاعل را با کنشگران اجتماعی و جامعه شناسان کلاسیک نشان دهد. اندیشه های تورن نقطة مقابل همة جامعه شناسان کلاسیک وبزرگان هم عصر اوست. او می کوشد کنش را از قیدوبند همة الزام های اجتماعی و فرافردی آزاد کند. الزام ها ناشی از جامعه پذیری و مفاهیمی چون ترقی و تکامل تاریخی و پدیده ای به نام نظام های اجتماعی تعیین کنندة کنش در قرنی است که از دیدگاه تورن به سر رسیده است. به باور تورن، فهم تحولات اجتماعی کنونی اروپا، به ویژه کشور فرانسه، در گرو برداشتی درست از جنبش های جدید اجتماعی است. این جنبش ها، برخلاف جنبش های گذشته، ساختة کنشگرفاعل، آزاد و خودمختار است، درصورتی که جنبش های قرن بیستم ساخته و پرداختة کنشگر منفعل اجتماعی بود. در این مقاله، مسیر رسیدن به این نظریة تورن بررسی و مرور می شود.